Σε μια μεγάλη αλλαγή των παραδοσιακών καλλιεργειών τους προχωρούν αγρότες της νότιας Ιταλίας, αντικαθιστώντας τις ελιές με αβοκάντο, μετά τις τεράστιες καταστροφές που προκάλεσε το βακτήριο Xylella fastidiosa. Στην Απουλία, περίπου 20 εκατομμύρια ελαιόδεντρα έχουν καταστραφεί από το 2013, ενώ οι οικονομικές απώλειες έχουν φτάσει το 1 δισ. ευρώ. Η στροφή στις τροπικές καλλιέργειες προσφέρει μια νέα προοπτική στους παραγωγούς, δημιουργεί όμως σοβαρά ερωτήματα για τις μεγάλες ανάγκες άρδευσης σε μια περιοχή που αντιμετωπίζει προβλήματα λειψυδρίας.
Στην ύπαιθρο του Σαλέντο, μεταξύ της Καλημέρας (Calimera) και του Βέρνολε, στην επαρχία Λέτσε, οι ποικιλίες αβοκάντο Hass, Bacon και Fuerte έχουν αρχίσει να καταλαμβάνουν εκτάσεις που παραδοσιακά ήταν συνδεδεμένες με την ελαιοκαλλιέργεια.
Οι καρποί ωριμάζουν στα μέσα Νοεμβρίου, αποτελώντας μια εναλλακτική παραγωγική δραστηριότητα για αγρότες που έχασαν τις ελιές τους από την εξάπλωση του καταστροφικού βακτηρίου.
Καταστράφηκε το ένα τρίτο των ελαιόδεντρων
Η κρίση στην Απουλία ξεκίνησε το 2013, όταν εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση το βακτήριο Xylella fastidiosa.
Έκτοτε, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, έχει καταστραφεί περίπου το ένα τρίτο των 60 εκατομμυρίων ελαιόδεντρων της περιοχής.
Πρόκειται για μια περιοχή που άλλοτε παρήγαγε σχεδόν το μισό ελαιόλαδο της Ιταλίας, διαθέτοντας ακόμη και ελαιόδεντρα ηλικίας εκατοντάδων ετών.
Οι συνέπειες υπήρξαν ιδιαίτερα σοβαρές για την τοπική οικονομία, καθώς γεωργικές εκμεταλλεύσεις σταμάτησαν την παραγωγή τους, ελαιοτριβεία οδηγήθηκαν σε χρεοκοπία και η περιοχή έχασε τουριστική δραστηριότητα.
Χωρίς γνωστή θεραπεία για την ασθένεια, οι ζημιές υπολογίζονται ήδη σε 1 δισεκατομμύριο ευρώ.
Η στροφή στα αβοκάντο – Έως 100 καρποί ανά δέντρο
Ένα από τα παραδείγματα της νέας καλλιεργητικής κατεύθυνσης είναι το αγρόκτημα Τομάζι, όπου τα πρώτα αβοκάντο φυτεύτηκαν το 2017.
Σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, κάθε δέντρο παράγει από 70 έως 100 καρπούς, με την απόδοση να υπολογίζεται σε περίπου 10 κουιντάλια ανά εκτάριο.
Τον Απρίλιο του 2026 φυτεύτηκαν ακόμη 700 δέντρα, επεκτείνοντας την παραγωγή.
Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Μπάρι, στις περιοχές της Απουλίας που έχουν πληγεί από τη Xylella υπάρχουν 23.885 εκτάρια ελαιώνων τα οποία θεωρούνται δυνητικά κατάλληλα για καλλιέργεια αβοκάντο.
Παράλληλα, οι εκτάσεις που έχουν ήδη στραφεί σε τροπικές καλλιέργειες εκτιμάται ότι φτάνουν τα 4.000 εκτάρια.
Εκτός από το αβοκάντο, οι υψηλότερες θερμοκρασίες δημιουργούν συνθήκες καλλιέργειας και για άλλα είδη, όπως το μάνγκο και η παπάγια.
Η Xylella απειλεί 727 είδη φυτών
Η απειλή δεν περιορίζεται στις ελιές ούτε στην Ιταλία.
Το βακτήριο προσβάλλει το ξύλωμα των φυτών, δηλαδή τον ιστό που μεταφέρει νερό και θρεπτικά συστατικά, διαταράσσοντας τη λειτουργία τους. Στα ελαιόδεντρα προκαλεί ταχεία ξήρανση, η οποία μπορεί να οδηγήσει στον θάνατό τους.
Μετά την Ιταλία, η Xylella έχει εντοπιστεί στη Γαλλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία, επηρεάζοντας καλλιέργειες όπως αμυγδαλιές, εσπεριδοειδή και αμπέλια, αλλά και ορισμένα καλλωπιστικά φυτά.
Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), η οποία επικαιροποιήθηκε το 2025, το βακτήριο έχει καταγραφεί σε 727 είδη φυτών.
Το 2026 εντοπίστηκαν νέα κρούσματα στην Ιταλία. Στην Ταουριανόβα της Καλαβρίας επτά ελαιόδεντρα βρέθηκαν θετικά στο υποείδος pauca, ενώ στην Μπαζιλικάτα ανιχνεύθηκε το υποείδος multiplex σε αμυγδαλιά κοντά στη Ματέρα.
Στις περιοχές αυτές εφαρμόστηκαν έκτακτα φυτοϋγειονομικά μέτρα και διαδικασίες εκρίζωσης.
Κίνδυνος απωλειών 7,1 δισ. ευρώ ετησίως στην Ευρώπη
Το οικονομικό διακύβευμα από μια περαιτέρω εξάπλωση της Xylella είναι ιδιαίτερα μεγάλο.
Σύμφωνα με αξιολόγηση που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2025 από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC), σε συνεργασία με την EFSA, ένα σενάριο εκτεταμένης διασποράς του βακτηρίου θα μπορούσε να οδηγήσει σε ετήσιες απώλειες παραγωγής έως 7,1 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, θα μπορούσαν να τεθούν σε κίνδυνο περισσότερες από 540.000 θέσεις εργασίας.
Για την αντιμετώπιση της απειλής, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χαρακτηρίσει την Xylella οργανισμό καραντίνας και εφαρμόζει αυστηρούς κανόνες επιτήρησης και απομάκρυνσης μολυσμένων φυτών.
Στις περιοχές όπου εντοπίζονται νέες εστίες εφαρμόζονται μέτρα εξάλειψης, ενώ εκεί όπου η ασθένεια έχει εξαπλωθεί εκτεταμένα, όπως στην Απουλία, υιοθετούνται μέτρα περιορισμού.
Το μεγάλο πρόβλημα: Έως 220 λίτρα νερού την ημέρα για ένα δέντρο
Παρά την προοπτική που δημιουργεί η καλλιέργεια αβοκάντο, η αντικατάσταση των ελαιόδεντρων δεν είναι χωρίς δυσκολίες.
Σε αντίθεση με την ελιά, η οποία παρουσιάζει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην ξηρασία, το αβοκάντο απαιτεί σημαντικές ποσότητες νερού.
Κατά τη διάρκεια ιδιαίτερα θερμών καλοκαιριών, ένα ενήλικο δέντρο μπορεί να χρειάζεται έως 220 λίτρα νερού ημερησίως.
Επιπλέον, σύμφωνα με το Water Footprint Network, το συνολικό υδατικό αποτύπωμα της παραγωγής ενός κιλού αβοκάντο ανέρχεται κατά μέσο όρο σε 1.981 λίτρα νερού.
Το ριζικό σύστημα του δέντρου βρίσκεται κυρίως κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, γεγονός που το καθιστά εξαρτημένο από τη διαθέσιμη υγρασία. Παράλληλα, το φυτό είναι ευαίσθητο στην αλατότητα του νερού και στην ανεπαρκή αποστράγγιση.
Η ξηρασία και η πίεση στον υδροφόρο ορίζοντα
Η επέκταση των νέων καλλιεργειών πραγματοποιείται σε μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει προβλήματα επάρκειας υδάτινων πόρων.
Η Απουλία έθεσε τέλος στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω έλλειψης νερού στις 30 Ιουνίου 2026, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι αντιμετωπίστηκαν οι υφιστάμενες δυσκολίες.
Σύμφωνα με στοιχεία του παρατηρητηρίου ANBI, στις αρχές Οκτωβρίου οι τέσσερις τεχνητοί ταμιευτήρες της Καπιτανάτα διέθεταν συνολικά 98,12 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, ποσότητα μικρότερη από το 30% της χωρητικότητάς τους.
Στο Σαλέντο, η γεωργική άρδευση βασίζεται κυρίως σε υπόγειους υδάτινους πόρους, ενώ έρευνες της Ispra καταγράφουν υποχώρηση της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα.
Η κατάσταση επιβαρύνεται από τις κλιματικές μεταβολές. Σύμφωνα με επεξεργασία στοιχείων ERA5-Land του Copernicus από την Coldiretti Puglia, το πρώτο δεκάμηνο του 2026 η θερμοκρασιακή απόκλιση στην Ιταλία έφτασε τους +2,11 βαθμούς Κελσίου σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020, καταγράφοντας την υψηλότερη τιμή της εθνικής σειράς δεδομένων.
Έτσι, ενώ η καλλιέργεια αβοκάντο προσφέρει στους παραγωγούς της Απουλίας μια εναλλακτική μετά την καταστροφή των ελαιώνων, οι αυξημένες ανάγκες άρδευσης, οι απαιτούμενες επενδύσεις και η έκθεση σε ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τη συνέχισή της.
Πηγή: Aftodioikisi